Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!



Ostatnia aktualizacja strony: 05.06.2016

Zanieczyszczenie świetlne

Porównując nocne niebo na wsi z tym widzianym w wielkim mieście na pewno zauważymy istotną różnicę: nad obszarami bardziej zabudowanymi można dostrzec jedynie jaśniejsze gwiazdy i planety. Pozostałe są niewidoczne z powodu tzw. zanieczyszczenia świetlnego. Okazuje się, że jest ono znacznym problemem nie tylko dla astronomów.

Skutki zanieczyszczenia światłem

  • Ograniczenie możliwości obserwowania nocnego nieba. Rozpraszające się w atmosferze ziemskiej sztuczne światło uniemożliwia dostrzeżenia znacznej części obiektów astronomiczych. Wielu mieszkańców Ziemi nigdy nie widziało i być może nigdy nie zobaczy Drogi Mlecznej - galaktyki, w której mieszkamy, nie mówiąc już o przeciwblasku czy poświacie niebieskiej. Warto pamiętać, że niektóre zjawiska astronomiczne występują niezwykle rzadko.
  • Straty ekonomiczne. Używanie źródeł światła o większej mocy niż potrzeba oraz kierowanie światła na obszary, gdzie jest ono zbędne, powoduje niepotrzebne zużycie energii elektrycznej i związane z tym dodatkowe wydatki. Miejscowości, w których zanieczyszczenie światłem jest niewielkie, mogą nie tylko oszczędzać na prądzie, ale również czerpać dochody z tzw. astroturystyki.
  • Ograniczenie bezpieczeństwa. Nie zawsze silniejsze światło sprawia, że jest bezpieczniej. Nieprawidłowo skonstruowane latarnie uliczne oraz ustawione przy drogach jaskrawe telebimy często ograniczają widoczność lub dekoncentrują kierowców, co może prowadzić do wypadku. Podobne zagrożenie występuje podczas przemieszczania się z obszaru ciemniejszego do zbyt mocno oświetlonego lub na odwrót.
  • Niekorzystny wpływ na zdrowie. Nadmiar sztucznego światła w nocy powoduje rozregulowanie zegara biologicznego człowieka, co może powodować różne choroby, np. otyłość, depresję czy nowotwory. Dotyczy to szczególnie promieniowania o długościach fali odpowiadających barwie niebieskiej. Siatkówka ludzkiego oka oprócz pręcików i czopków posiada dodatkowe komórki reagujące na tego typu światło - nie służą one do rejestracji obrazu, tylko do sterowania cyklem aktywności dobowej.
  • Niekorzystny wpływ na środowisko naturalne. Zanieczyszczenie światłem rozregulowuje cykl dobowy nie tylko ludzi, ale także innych ogranizmów żywych. Przykładem są drzewa liściaste, które reagują na jesienny spadek długości dnia zrzucając swoje liście, co chroni je przed nadchodzącymi mrozami. Jednak latarnie świecące na ich gałęzie przez całą noc opóźniają ten naturalny proces, co możemy zauważyć na poniższym zdjęciu:

Jak ograniczyć zanieczyszczenie światłem?

Całkowita rezygnacja z używania elektrycznego oświetlenia nie jest dobrym rozwiązaniem, jednak istnieją sposoby pozwalające zachować korzyści płynące z jego stosowania, a jednocześnie zminimalizować jego negatywne skutki:

  • Stosowanie czujników ruchu. W miejscach, które nie są uczęszczane przez całą noc, czujniki ruchu mogą wyłączać oświetlenie wtedy, kiedy nie jest ono potrzebne. Niestety, nie wszystkie źródła światła są przystosowane do współpracy z nimi. Wiele lamp wyładowczych potrzebuje dość długiego czasu na rozruch, a częste włączanie i wyłączanie skraca ich żywotność. Jednak w przypadku żarówek (zwykłych i halogenowych), jak również coraz częściej stosowanych modułów LED tego typu problemy nie występują. Wprawdzie zimny żarnik ma niewielki opór elektryczny, co powoduje, że podczas włączania żarówki płynie przez niego prąd o bardzo dużym natężeniu powodujący szybsze zużywanie się tego cienkiego włókna, jednak można go ograniczyć, stosując układ soft-start.
  • Instalowanie opraw kierujących światło tylko tam, gdzie jest potrzebne. Zamontowane na wielu osiedlach latarnie w kształcie kuli większość światła emitują w górę, gdzie jest ono zupełnie zbędne. Również urządzenia przeznaczone do oświetlenia ulic nie zawsze są wykonane i zamontowane prawidłowo. Najlepszym rozwiązaniem jest stosowanie opraw z płaską, umieszczoną w płaszczyźnie poziomej szybką - wówczas całe światło będzie kierowane na ziemię i znajdujące się na niej obiekty, które częściowo je zaabsorbują. W ten sposób można również ograniczyć moc stosowanych źródeł światła przy zachowaniu równie intensywnego oświetlenia drogi. Osłonięcie lampy po bokach sprawia, że nie świeci ona bezpośrednio w oczy kierowców i pieszych, co wpływa na wzrost bezpieczeństwa.
  • W niektórych miejscach głównym źródłem zanieczyszczenia świetlnego są szklarnie. Problem ten poruszono m.in. w artykule o niesamowitym tytule "Niesamowity blask pomidorów". Jak nietrudno zauważyć, rozwiązaniem mogłaby być instalacja w dachu budynku rolet odsłanianych w dzień i zasłanianych na noc. Należy jednak pamiętać, żeby nie doświetlać uprawianych roślin przez zbyt długą część doby, gdyż może to szkodzić ich zdrowiu.

  • Właściwy dobór temperatury barwowej. Światło o większych długościach fali słabiej rozprasza się w atmosferze (dlatego w dzień niebo jest niebieskie, a słońce ma ciepłą barwę) i ma mniejszy wpływ na aktywność dobową człowieka.
  • Ograniczenie mocy iluminacji obiektów architektonicznych i wyłączanie ich w późnych godzinach nocnych. Warto pamiętać, że nadmierne oświetlenie zabytkowych budowli może przyciągać zanieczyszczające ich ściany owady, jak również odżywiające się nimi pająki i inne zwierzęta.
  • Zmniejszenie jasności i czasu działania oświetlenia reklamowego. Jak już wspomniałem, znajdujące się przy wielu drogach ekrany LED są znacznym zagrożeniem dla bezpieczeństwa ruchu drogowego. W dodatku nadmierna jasność sprawia, że przynoszą one mniejsze zyski - rażące, migające reklamy zamiast przyciągać klientów denerwują ich i zniechęcają do zakupu polecanych produktów bądź usług (podobne zjawisko występuje w przypadku ogłoszeń na stronach internetowych).

Co możesz zrobić?

W ostatnim czasie w wielu miejscowościach prowadzona jest wymiana starych latarni ulicznych z lampami sodowymi na nowsze, LED-owe. Jest to szansa na zmniejszenie zanieczyszczenia światłem (łatwiejsze otrzymywanie wiązki skierowanej tylko na obszar docelowy, możliwość stosowania czujników ruchu), ale również ryzyko jego zwiększenia (często zbyt wysoka moc i temperatura barwowa emitowanego światła). Dlatego teraz wszyscy musimy zadbać o to, aby ten proces był prowadzony prawidłowo.

  • Zadbaj o prawidłowe oświetlenie wokół swojego domu (w ogródku, na balkonie itp.) - nie stosuj źródeł światła o zbyt dużej mocy lub nieodpowiednio osłoniętych, używaj czujników ruchu.
  • Pamiętaj również o odpowiednim oświetleniu wewnętrznym. Nie ma to wprawdzie znacznego wpływu na jasność nocnego nieba (za wyjątkiem światła wydostającego się przez okna i inne otwory), jednak jest istotne, jeśli chodzi o zdrowie mieszkańców i zużycie energii elektrycznej. Nie używaj w nocy źródeł światła o zbyt wysokiej temperaturze barwowej lub zbyt jasnych. Dobrym rozwiązaniem są ściemniacze, dzięki którym można dostosować jasność do aktualnych potrzeb.
  • Zainstaluj na swoich urządzeniach elektronicznych aplikacje automatycznie zmniejszające jasność i temperaturę barwową monitora w nocy. Istnieje wiele darmowych rozwiązań tego typu, np. f.lux, Redshift (open source) czy Twilight.
  • Weź udział w badaniach jasności nocnego nieba. Nie jest do tego potrzebny żaden specjalistyczny sprzęt, wystarczy komputer lub smartfon z dostępem do Internetu. Jeśli masz komórkę z Androidem, możesz zainstalować na niej Loss of the Night. Korzystanie z tej aplikacji polega na skierowaniu urządzenia w stronę odpowiedniej gwiazdy (w tym celu program korzysta ze współrzędnych GPS oraz sygnałów z kompasu i akcelerometru) i zaznaczeniu właściwej odpowiedzi w pytaniu o jej widoczność. Po wykonaniu obserwacji dla kilku różnych gwiazd zebrane informacje zostają wysłane do bazy danych, co umożliwi naukowcom pochodzącym z różnych krajów opracowanie ich. Z kolei na iPhone'y przygotowano aplikację Dark Sky Meter, która mierzy jasność nocnego nieba przy pomocy wbudowanego aparatu. Dlaczego nie zastosowano takiego rozwiązania w urządzeniach z Androidem? Używanie wbudowanego aparatu jako czujnika jasności nieba wymagało od twórców tego narzędzia przeprowadzenia kalibracji - system IOS jest stosowany tylko w produktach Apple, a Android w smartfonach i tabletach wielu różnych producentów, co wymagałoby zakupu lub wypożyczenia większej liczby tego typu urządzeń i wykonania oddzielnej kalibracji dla każdego modelu. (Oczywiście nie oznacza to, że IOS jest lepszy niż Android - ten drugi system jest przynajmniej częściowo otwartym oprogramowaniem).
  • W miarę możliwości wesprzyj finansowo organizacje zajmujące się ochroną ciemnego nieba.
  • Zachęcaj innych do podejmowania wyżej wymienionych działań.

Adresy internetowe

Zarówno w Polsce, jak i w innych krajach, działają organizacje zajmujące się ochroną ciemnego nieba. Poniżej umieściłem linki do ich stron:
Początek strony